Το Σάββατο 22 Φεβρουαρίου 2014, πριν την Κυριακή της Απόκρεω, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας εόρτασε το Σάββατο των κεκοιμημένων ή Ψυχοσάββατο.
Το απόγευμα της Παρασκευής και το πρωί του Σαββάτου στην Ενορία του Αγίου Νικολάου αρκετοί ήταν οι πιστοί που προσήλθαν στον κοιμητηριακό Ιερό Ναό του Αγίου Νικάνορος για να τιμήσουν τους νεκρούς τους, προσκομίζοντας κόλλυβα. Το έθιμο των κολλύβων είναι πάρα πολύ παλιό και συμβολίζουν την ανάσταση των ανθρώπων.
Οι Ιερείς της Ενορίας π. Βασίλειος και π. Νέστορας πριν την ακολουθία του Εσπερινού έψαλλαν τρισάγια στους τάφους και στα οστεοφυλάκια, στους χώρους όπου φυλάσσονται τα οστά των κεκοιμημένων.
Μετά την ακολουθία του Εσπερινού του Ψυχοσάββατου, τέλεσαν μνημόσυνο υπέρ «πάντων των απ’ αιώνος κοιμηθέντων ευσεβώς επ’ ελπίδι αναστάσεως ζωής αιωνίου» και μνημόνευσαν όλα τα ονόματα των κεκοιμημένων που έδωσαν οι πιστοί για μνημόνευση, καθώς και για:
* Όλους εκείνους που υπέστησαν «άωρον θάνατον», σε ξένη γη και χώρα, σε στεριά και σε θάλασσα.
* Εκείνους που πέθαναν από λοιμική ασθένεια, σε πολέμους, σε παγετούς, σε σεισμούς και θεομηνίες.
* Όσους κάηκαν ή χάθηκαν.
* Εκείνους που ήταν φτωχοί και άποροι και δεν φρόντισε κανείς να προσευχηθεί γι’ αυτούς και να τούς τιμήσει με τις ανάλογες Ακολουθίες και τα Μνημόσυνα.
Ανήμερα το Ψυχοσάββατο, κατά τη Θεία Λειτουργία μνημόνευσαν και πάλι τα ονόματα όλων εκείνων των κεκοιμημένων, που έφεραν γραμμένα οι πιστοί αλλά και στο τέλος, μετά τη Θεία Λειτουργία, τέλεσαν μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως των ψυχών όλων των κεκοιμημένων “των επ’ ελπίδι αναστάσεως ζωής αιωνίου, […] ευσεβώς ορθοδόξων, βασιλέων, πατριαρχών, αρχιερέων, ιερέων, ιερομόναχων, ιεροδιακόνων, μοναχών, μοναζουσών, πατέρων, προπατόρων, πάππων, προπάππων, γονέων, συζύγων, τέκνων, αδελφών και συγγενών ημών εκ των απ’ αρχής και μέχρι των εσχάτων”.
Την ίδια στιγμή βέβαια οι πιστοί, που βρέθηκαν στο κοιμητήριο του Αγίου Νικάνορος, προσευχήθηκαν για τις ψυχές των συγγενικών τους προσώπων, φέρνοντας στη μνήμη τούς αγαπημένους τους και παρακαλώντας το Θεό να αναπαύσει τις ψυχές τους.
Μετά το πέρας των ακολουθιών αντάλλασσαν τα κόλλυβα και τις διάφορες προσφορές που έφεραν στο Ναό, για τις ψυχές των προσφιλών τους κεκοιμημένων.
Στη σημερινή Θεία Λειτουργία στο κήρυγμά του ο π. Βασίλειος, μεταξύ άλλων, ανέφερε:
«Το Ψυχοσάββατο όλοι οι ύμνοι της Εκκλησίας μας, που έγραψαν οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, είναι σαν να μας λένε ότι, «Σήμερα είναι η τελευταία σας ημέρα πάνω στη γη. Αύριο θα πεθάνετε». Αν το καταλαβαίναμε αυτό θα τρομάζαμε. Ή, «Αύριο θα γίνει η Δευτέρα παρουσία του Χριστού», ότι, θα έρθει ο Ιησούς να δώσει ένα τέλος σ’ ολόκληρη την ιστορία. Δεν ξέρω πώς θα αισθανόμασταν, αν τα σκεπτόμασταν αυτά τα πράγματα. Και γι’ αυτό μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία έχουμε αυτό να θυμούμαστε, το θάνατό μας. Να έχουμε αυτήν τη μνήμη του θανάτου. Κάθε μέρα που ξυπνάμε το πρωί να λέμε, «Σήμερα μπορεί να πεθάνω». Κάθε μέρα που πάμε να κοιμηθούμε να λέμε, «Σήμερα το βράδυ μπορεί να πεθάνω, να μη ξυπνήσω». Δηλαδή, να ζούμε συνέχεια μ’ αυτήν την αίσθηση του τέλους μας, ότι κάποια στιγμή θα τελειώσουμε. Όμως αυτό αν το βλέπει κάποιος, αν το νοιώθει, αν το πιστεύει και το δέχεται μέσα του, μόνο με ενδοκοσμικά κριτήρια, θα του φέρει μια απογοήτευση.
Αν ακούγαμε το σοφό Σολομώντα να μας λέει, «Ματαιότης ματαιοτήτων τα πάντα ματαιότης», όλα όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο, ό, τι και να κάνουμε, είναι μία ματαιότητα. Και ξεκινάει από το πιο απλό πράγμα, το να έχεις να φας, το να έχεις πλούτο, το να έχεις ποικίλες ηδονές, το να μάθεις όλη τη γνώση του κόσμου, δηλαδή να τα έχεις όλα, να είσαι ένας άνθρωπος που δεν σου λείπει τίποτα, όλα αυτά είναι μία ματαιότητα, είναι ένα πράγμα τελείως μάταιο, δηλαδή κάτι που δεν μας χρειάζεται καθόλου, αυτό θα πει ματαιότης. Κι αυτά αν τα δούμε μόνο με ενδοκοσμικά κριτήρια, πάλι θα μας έλθει απογοήτευση.
Αυτά τα οποία χρειάζεται ένας άνθρωπος, τα όντως χρειαζούμενα είναι κάποια άλλα πράγματα. Εμείς, με εκείνα τα όντως χρειαζούμενα, αυτά που πραγματικά μας χρειαζόμαστε, μ’ αυτά, δεν ξέρω αν ασχολούμαστε ή αν ασχολούμαστε έστω και λίγο. Ασχολούμαστε δυστυχώς με όλα εκείνα τα πράγματα, τα οποία είναι τελείως μάταια.
Τελικά, ποια είναι εκείνα τα πράγματα τα οποία θα πρέπει να έχουμε; Στο Ευαγγελικό ανάγνωσμα που ακούσαμε, λέει ο Χριστός ότι, «όλα αυτά (τα κοσμικά) θα χαθούν, γιατί είναι μάταια. Είναι απλώς γι’ αυτή τη ζωή, να τα χρησιμοποιήσουμε όχι να κάνουμε κατάχρηση», όπως λέει ο Απ. Παύλος, «οι χρώμενοι τω κόσμω ως μη καταχρώμενοι». Μάλιστα, ο Θεός τα έδωσε για σένα, για μένα, για τους ανθρώπους, να τα κάνουμε όμως χρήση και όχι κατάχρηση.
Όλα αυτά, λέει ο Χριστός, θα φύγουν, όλα είναι μάταια. Κάτι όμως είναι εκείνο το οποίο θα μείνει στους αιώνες των αιώνων, στην αιωνιότητα. Και τι είπε; «Ο κόσμος αυτός θα φύγει, η γη και ο ουρανός παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι». Δηλαδή όλα θα φύγουν, τα λόγια όμως του Χριστού δεν θα φύγουν. Και θα συνεχίσουν να υπάρχουν στους αιώνες των αιώνων.
Αν αυτό το προσέχαμε λίγο, θα τα αφήναμε όλα τα άλλα ή ό, τι θα θέλαμε, θα χρησιμοποιούσαμε χωρίς να κάνουμε κατάχρηση, γιατί ο Θεός μας έδωσε και την εξυπνάδα και την επιστήμη, και τα πάντα θα τα χρησιμοποιούσαμε, χωρίς να στηριζόμαστε σ’ αυτά. Αυτό θέλει να πει ο Χριστός, «μη στηρίζεστε σ’ αυτά, διότι αυτά είναι ρέοντα, αυτά θα φύγουν όλα, αυτό που θα μείνει είναι μόνο οι δικοί μου οι λόγοι». Οπότε αν θα μείνουν μόνο οι λόγοι του Χριστού, μήπως είμαι τόσο ανόητος και να ασχολούμαι με όλα τα άλλα, τα οποία θα φύγουν και να μην ασχολούμαι με εκείνο που θα μείνει;.
Αυτό που θα ήθελα να μας μείνει απ’ όλα αυτά που είπαμε είναι, να θυμόμαστε ότι, αύριο θα πεθάνουμε, αύριο θα έλθει το τέλος του κόσμου, μπροστά μας υπάρχει ο θάνατος, που ζυγίζονται τα πράγματα, ζυγίζεται η ζωή μας και έτσι βλέπουμε τι είναι το μάταιο και τι είναι το μη μάταιο.»
Η καθιέρωση του Ψυχοσάββατου είναι μια υπόμνηση ότι, το σώμα θα αναστηθεί κατά την Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, για να ενωθεί με την αθάνατη ψυχή, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Σάββατο της Απόκρεω (ψυχοσάββατο)
«Μνήμην επιτελούμεν πάντων των απ’ αιώνος κεκοιμημένων
ευσεβών πατέρων και αδελφών ημών».
Οι Πατέρες της Εκκλησίας, θέσπισαν την ημέρα αυτή κοινό μνημόσυνο όλων των χριστιανών, που έφυγαν απ’ αυτή τη ζωή σε διάφορους καιρούς. Χάρη σ’ αυτό το μνημόσυνο, μνημονεύονται από την Εκκλησία, τη φιλόστοργη μητέρα τους, όλοι όσοι δεν αξιώθηκαν τα επί μέρους μνημόσυνα. Έπειτα, επειδή την επομένη απ’ αυτή ημέρα τελούμε την ανάμνηση της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και επειδή οι κοιμηθέντες ούτε κρίθηκαν ούτε πήραν ακόμα τέλεια πληρωμή (Πραξ. ΙΖ΄ 31), Β΄ Πέτρου β΄ 9, Εβρ. ΙΑ’ 39-40), η Εκκλησία βρίσκει την ευκαιρία να προσευχηθεί και να μνημονεύσει τις ψυχές τους. Έχοντας βέβαια εμπιστοσύνη στο απέραντο έλεος του Πανάγαθου Θεού, δέεται προς Αυτόν να ελεήσει τους αμαρτωλούς. Επίσης κατά το Ψυχοσάββατο αυτό, καταλαβαίνουμε την αληθινή διάσταση της Εκκλησίας του Χριστού. Η Εκκλησία δεν αποτελείται μόνον από τα μέλη της που ζουν ακόμα επάνω στη γη. Την αποτελούν και οι ψυχές των παιδιών της, που έχουν ήδη μεταβεί στη άλλη, την αιώνια ζωή. Είναι, λοιπόν, το Ψυχοσάββατο αυτό μια μέρα, που με ιδιαίτερα φιλόστοργο τρόπο η «κάτω» (στρατευομένη) Εκκλησία, δείχνει το ενδιαφέρον για την «πάνω» (θριαμβεύουσα) Εκκλησία και καταλαβαίνει βαθύτερα, ότι αποτελεί μαζί της ένα σώμα, το μυστικό σώμα του Χριστού.
Αγιολόγιο της Ορθοδοξίας Χρήστου Δ. Τσολακίδη
Ἐνορία Ἁγίου Νικολάου Σιάτιστας 